مرگ‌وميرهاى جمعيت استان در همان سال درنظر گرفته شود يعنى تعداد مرگ‌وميرهاى معوّقه ثبت شده در سال 1369 معادل مرگ‌وميرهاى ثبت نشده همان سال درنظر آيد ميزان مرگ‌ومير عمومى جمعيت اين استان حدود 4 / 7 در هزار به دست ميآيد كه از نظر مدلهاى جمعيتى رقم قابل قبولى است و برآوردهاى مربوط به سطح اميد زندگى در اين استان را تأييد مىكند . مطالعات جمعيت‌شناسى طرح منطقه‌اى گيلان و مازندران به نقل از برآورد سطح اميد زندگى در كل كشور و استانهاى مختلف آن اميد زندگى در استان گيلان را به تفكيك نقاط شهرى و روستائى در سال 1365 به شرح زير مورد قبول قرار داده است : اميد زندگى كل جمعيت استان 1 / 63 سال اميد زندگى جمعيت شهرنشين استان 3 / 68 سال اميد زندگى جمعيت روستانشين استان 0 / 60 سال كه در حال حاضر مىتواند حدود يكسال بيشتر از ارقام فوق باشد . ذكر اين نكته نيز ضرورى است كه محاسبات خاصى در مورد ميزانهاى مرگ‌ومير و سطح اميد زندگى در مقياسهاى كوچكتر از استان صورت نگرفته و آمار و ارقام ضرورى براى چنين محاسباتى نيز وجود ندارد . در مجموع ميزان مرگ‌ومير عمومى را بايد در گيلان غربى بالاتر از ارقام استانى و سطح اميد زندگى در آن منطقه را پايين‌تر از سطوح اميد زندگى در استان اعم از شهرى و روستائى دانست . 3 - 6 - 2 مهاجرت مهاجرت وجهى از جابجائى جمعيت بوده و بررسى آن در جمعيت‌شناسى در زمان معينى بين دو محل يكى به نام مبدأ يا منشأ مهاجرت و ديگرى به نام مقصد مهاجرت صورت مىگيرد و در مواردى فاصله بين آن دو و زمان سپرى شده پس از مهاجرت نيز مورد توجه قرار مىگيرد . از اين‌رو با توجه به اين دو عامل مىتوان انواع مختلفى از مهاجرتها را مشخص كرد . در رابطه با عامل زمان ، مهاجرتها را به دو دسته تقسيم مىكنند : 1 - مهاجرتهاى طول عمر 2 - مهاجرتهاى مقطعى ( مهاجرت در فاصله سالهاى معين ) از نظر فاصله نيز تغيير دائمى محل اقامت در محدوده‌هاى تقسيمات سرزمينى و يا بين نقاط شهرى و روستائى را درنظر مىگيرند و با توجه به تنوع تقسيمات سرزمينى ، انواع مختلفى را مد نظر قرار مىدهند كه از آن جمله مىتوان موارد زير را نام برد : - جابه‌جائى جمعيت در داخل محدوده شهرستانى مثلا از يك دهستان به دهستان ديگر و يا از يك آبادى به آبادى ديگرى در آن شهرستان . - جابه‌جائيهاى داخل استانى يعنى مهاجرت از يكى از شهرستانهاى استان به شهرستان ديگرى در آن استان ، كه مىتواند جابه‌جائى از شهر به روستا ، از روستا به شهر ، از روستا به روستا و از شهر به شهر باشد . در مواردى كه بخشى از جمعيت مبدأ و يا مقصد مهاجرتها را جمعيت متحرك و عشايرى تشكيل دهد نوع جديدى از مهاجرتها نيز كه مهاجرتهاى عشايرى و اسكان آنها در شهر و يا روستا باشد ، بر انواع مختلف آنها افزوده مىگردد . - جابه‌جائيهاى خارج از استان كه مهاجرپذيرى از ساير استانها و يا مهاجر فرستى به آنهاست . جابه‌جائيهاى مزبور مىتوانند انواع مختلفى از مهاجرتها را نيز شامل شوند . - جابه‌جائيهاى خارج از كشور كه به مهاجرت افراد به ساير كشورها و يا مهاجرت افراد ساير كشورها به سرزمين مورد نظر اطلاق مىشود . استان گيلان از نظر مهاجرت يكى از استانهاى كم‌فعال كشور است . بررسى وضع مهاجرتها در اين استان اعم از مهاجرتهاى « طول عمر » و « مهاجرتهاى مقطعى » مؤيد اين امر مىباشد . 1 - مهاجرتهاى طول عمر مقايسه محل تولد و محل سكونت افراد يكى از شاخصهاى تعيين‌كننده شدت مهاجرتهاى طول عمر است . تفاوت نسبت افراد متولد در محل سرشمارى در مقاطع زمانى معين كاهش و يا افزايش روند مهاجرتها را روشن مىكند . آنچه كه كاربرد اين شاخص در مطالعات مقايسه‌اى را محدود و در مواردى منتفى مىسازد تغييرات مربوط به تقسيمات سرزمينى و فقدان آمار و اطلاعات جمعيتى در محدوده‌هاى جغرافيائى آن تغييرات است . به عنوان مثال تا وقتىكه شهرستان زنجان كنونى و شهرستانهاى جديد آن استان جزء گيلان بود هرگونه جابه‌جائى جمعيت بين آنها و ساير نقاط گيلان مهاجرتهاى داخل استانى تلقى مىشد و اثرى در تغيير و تحول ميزانهاى رشد جمعيت استان باقى نمىگذاشت . حال آن‌كه پس از جدا شدن زنجان از گيلان و شهرستانهاى جديد آن و بقيه نقاط استان قبلى ( گيلان ) مهاجرت بين گيلان و زنجان مهاجرت استانى محسوب مىشود و در ميزان رشد جمعيت هريك از استانهاى مورد بحث نيز مؤثر مىافتد . بديهى است در صورتىكه محدوده سرزمينى خاصى چون يك استان ، يك شهرستان و يا يك دهستان از بهم پيوستن قسمتهائى از چند دهستان ، شهرستان و يا استان تشكيل گردد و يا قسمتى از يك شهرستان منفك و به شهرستان ديگرى منضم شود مطالعه مقايسه‌اى مربوط به مهاجرتهاى طول عمر در آن محدوده مشكل و در مواردى غير ممكن مىشود . و چون از سال 1335 به بعد از اين نوع تغييرات در محدوده دهستانها و شهرستانهاى استان به كرات پيش آمده و در مواردى حتى محدوده استان نيز تغيير يافته است بحث درباره مهاجرتهاى طول عمر به صورت مستمر به نتيجه مطلوبى منجر نخواهد شد و بهتر است كه نتايج به دست آمده از هريك از سرشماريهاى عمومى نفوس و مسكن را در همان مقطع مورد بررسى قرار دهيم و هرگز در صدد مقايسه ارقام به دست آمده از شمارشهاى مختلف برنيائيم . مقايسه‌هاى مقطعى در هرسرشمارى با ارقام مربوط به جمعيت كشور مىتواند به ارزيابى وضع اين استان از نظر مهاجرت در بين مجموع استانهاى كشور كمك كند و اهميت مهاجرت و چگونگى آن را در استان تا حدودى روشن سازد ( جدولهاى شماره 24 و 25 ) . ارقام اين جدولها به روشنى گوياى بالا بودن نسبت افراد متولد در محل